Czarny bez – na przeziębienie i trawienie

czarny bez

Kwitnące na biało w maju i czerwcu kwiaty czarnego bzu zdobią wiosną nasze parki, lasy, zarośla, ogrody i przydroża. Czarny bez (łac. Sambucus nigra L.) występuje powszechne w naszym kraju, można go spotkać niemal wszędzie. Najważniejszymi surowcami zielarskimi są kwiaty i owoce, zbierane w dużej części ze środowiska naturalnego, co najlepiej świadczy o popularności bzu w Polsce.

Czy wiesz, że…

W średniowieczu damy używały kory bzu jako środka odchudzającego, jednak te właściwości nie zostały potwierdzone.

KWIATY CZARNEGO BZU

Czarny bez kwitnie na przełomie maja i czerwca. Jego biało-żółte kwiaty zebrane w baldachy najlepiej pozyskiwać na początku czerwca ścinając je całe. Dopiero po wysuszeniu oddziela się je od łodyżek.

czarny bez
Kwiat czarnego bzu

Kwiaty czarnego bzu są dobrym źródłem flawonoidów (zawierają ich średnio 1,8%) m.in. rutozyd, pochodne kwercetyny i kemferolu, zawierają również fenolokwasy i kwasy organiczne m.in. kwas kawowy, kwas walerianowy. Dostarczają także garbniki, śluzy, małe ilości olejku eterycznego, aminy i triterpeny.

Wśród zawartych w kwiatach substancji aktywnych najważniejszą rolę odgrywają flawonoidy.

Działanie kwiatów czarnego bzu:

  • napotne
  • rozgrzewające
  • wykrztuśne
  • słabe moczopędne
  • uszczelniają ściany naczyń włosowatych, poprawiają ich elastyczność – dzięki obecności flawonoidów.

Kwiat czarnego bzu doskonale sprawdzi się w niwelowaniu objawów przeziębienia, przy katarze, kaszlu, czy bólu gardła. Odwary z niego można stosować do płukania przy zapaleniach jamy ustnej, gardła, anginie lub w postaci okładów w zapaleniu spojówek.

OWOCE CZARNEGO BZU

Owoce czarnego bzu pojawiają się w sierpniu i wrześniu, są niewielkie, czarnofioletowe i mają słodko-kwaśny smak. Podobnie jak kwiaty, tak i owoce zbiera się odcinając całe baldachy, suszy się je w temperaturze 60°C i dopiero wówczas oddziela.

Owoc czarnego bzu. Zdjęcie z Pixabay

Czarny bez to typowy surowiec antocyjanowy, zawiera głównie cyjanidynę. Poza tym w owocach występują garbniki, kwasy organiczne (jabłkowy, chlorogenowy, askorbinowy – witamina C), witaminy z grupy B i pektyny.

Działanie owoców czarnego bzu:

  • napotne
  • lekko przeczyszczające
  • słabe przeciwbólowe (160 razy słabsze od morfiny)
  • przeciwzapalne – dzięki obecności antocyjanów
  • wpływają na przepuszczalność ścian naczyń włosowatych.

Owoce czarnego bzu sprawdzą się w leczeniu objawów przeziębienia, w problemach z wypróżnieniem, w biegunkach, w stanach zapalnych żołądka i jelit oraz przy niestrawności.

Z owoców można przyrządzić sok, powidła.

Łyżka powideł spożyta przed snem jest pomocna w leczeniu zaparć. Sok z owoców czarnego bzu działa moczopędnie, może być również pomocny w zapobieganiu biegunce, leczeniu przeziębienia, grypy i lekkich problemów trawiennych.

Czy wiesz, że…


W starożytnym Rzymie czarny bez używano do farbowania włosów.

INNE SUROWCE ZIELARSKIE

Oprócz kwiatów i owoców w ziołolecznictwie stosuje się również liście, rzadziej korzenie i korę z nich.

Liście czarnego bzu mają działanie moczopędne i napotne, również żółciopędne. Napar z nich jest pomocny w leczeniu nieżytów dróg trawiennych i zaparć.

Korzenie pozyskuje się z dwuletnich i starszych krzewów, działają przede wszystkim moczopędnie.

RECEPTURY

wg Ożarowskiego i Jaroniewskiego oraz Poprzęckiego

Odwar z kwiatów

  • 1-2 łyżki kwiatów
  • szklanka wody

Kwiaty zalej zimną wodą i zagotuj. Gotuj na małym ogniu pod przykryciem około 3 minut. Odstaw na 15 minut, przecedź. Pij 1/3 – ½ szklanki 2-3 razy dziennie pomiędzy posiłkami jako środek moczopędny. Jako środek napotny i przeciwgorączkowy wypij wieczorem po kolacji szklankę odwaru z dodatkiem soku malinowego.

Napar z kwiatów do inhalacji

  • 2-3 łyżki kwiatów
  • 2 szklanki wody

Kwiaty zalej wrzątkiem, przykryj i odstaw na 10 minut. Wdychaj zapach naparu w pewnej odległości od wrzątku, najlepiej przykryj głowę ręcznikiem. Inhalacje są pomocne w przewlekłych zapalaniach dróg oddechowych i uporczywym kaszlu.

Napar z kwiatów i liści

  • 1 łyżka kwiatów
  • 1 łyżka liści
  • szklanka wody

Kwiaty i liście zalej wrzątkiem, przykryj i odstaw na 15 minut. Odcedź. Stosuj zewnętrznie w formie okładów na wrzody.

Odwar z owoców czarnego bzu

  • 1-2 łyżki owoców
  • szklanka wody

Owoce zalej zimną wodą, zagotuj. Gotuj na małym ogniu pod przykryciem przez około 5 minut. Odstaw na 15 minut, przecedź. Jako środek moczopędny pij 1/3 szklanki 2-4 razy dziennie pomiędzy posiłkami. Jako środek ułatwiający wypróżnianie i przeciwbólowy pij ½ – 2/3 szklanki odwaru po posiłku, żeby zintensyfikować działanie przeciwbólowe dodaj około 2 łyżek soku z owoców czarnego bzu.

Możliwe działania niepożądane: nie zaobserwowano żadnych o ile stosuje się zalecane dawki.


Jeśli interesują Cię inne moje artykuły dotyczące fitoterapii, znajdziesz je tutaj.

  1. Kohlmünzer S.: Farmakognozja. Warszawa 2007, s. 176-177, 197
  2. Ożarowski A., Jaroniewski W.: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa 1987, s. 93-96
  3. Poprzęcki W.: Ziołolecznictwo, Warszawa 1989, s. 49-50

Zdjęcie od Ulrike Leone z Pixabay


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *